Türkiye’de .tr Alan Adı Sayısı 1,3 Milyona Ulaştı

TRABİS ile .tr yönetiminde devrim niteliğinde bir dönüşüm yaşanıyor; kamuya açık, hızlı ve güvenli bir alan adı ekosistemi kuruldu

TRABİS, 2022’den itibaren Türkiye’deki .tr alan adları için merkezi bir yönetim sağlayarak, alan adı tahsisi, yenileme ve denetim süreçlerini BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) üzerinden elektronik iz kayıtlarıyla yürütüyor. Bu değişim, veri tutarlılığı, işlem hızları ve kötüye kullanımın azaltılması hedefleriyle hayata geçti.

Bu yazıda TRABİS tabanlı süreci, yasal altyapıyı, adım adım tahsis akışını ve uygulamadaki sayısal sonuçları derliyor, ayrıca .a.tr öncelik mekanizması ve ücretlendirme politikalarını netleştiriyoruz.

Yasal zemin ve uygulama kapsamı

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve İnternet Alan Adları Yönetmeliği ile alan adı tahsis yetkisi BTK’ya devredildi. 10 Haziran 2023’teki tebliğ değişikliğiyle a.tr yapısındaki tahsisler ve öncelik kuralları güvence altına alındı. Bu düzenlemeler, alan adı tahsisi süreçlerinde şu temel ilkeleri öne çıkarır:

• Yetki: Alan adı tahsisi ve işlemlerinin merkezi kontrolünün BTK’de olması
• Öncelik: Kamu kurumları ve sermayesinin çoğunluğu kamuya ait kuruluşlar için öncelik
• Ücretlendirme: Kurul tarafından belirlenir; gov.tr, edu.tr, tsk.tr, bel.tr, k12.tr gibi ücretsiz alan adları da mevcut
• Yeni .a.tr tahsisleri: İlk gelen önce alır ilkesiyle düzenlenir; Kurul usulleri belirler

Adım adım TRABİS üzerinden tahsis süreci

Bir .tr alan adı edinmek isteyenler için TRABİS süreci şu adımları içerir:

• 1. Uygunluk kontrolü: Talep edilen alt alan adı TRABİS üzerinde mevcut mu diye hızlı sorgulanır.
• 2. Kimlik ve belge doğrulama: Kamu kurumları için resmi belgeler, gerçek kişi için kimlik bilgileri talep edilir.
• 3. Tahsis başvurusu: Elektronik başvuru yapılır; gerekli belgeler yüklenir.
• 4. Onay ve kayıt: BTK veya yetkili birim başvuruyu inceler; onaylandığında kayıt TRABİS’e işlenir.
• 5. Yayın ve barındırma: DNS yönlendirmesi yapılır ve site yayına alınır.

Gerçek veriler: TRABİS ile büyüme grafiği

TRABİS’in devreye alınmasından önce Türkiye’de yaklaşık 460.000 aktif alan adı bulunuyordu. 2022 sonrası tahsislerle bu sayı yaklaşık 1,3 milyon’a ulaştı. Öne çıkan dağılım şu şekilde:

• com.tr: 988.743
• .tr: 180.062
• org.tr: 29.974
• net.tr: 27.386

Ek olarak .web, .av, .bel, .edu gibi mesleki veya yerel uzantılar bulunmaktadır. Kayıtların barındırma ülkesi dağılımı ise %81,2 Türkiye, %6 Almanya, %5,3 ABD, %2,1 Fransa, %1,6 Hollanda, %0,9 Kanada, %0,7 İngiltere ve %2,2 diğerleri şeklindedir.

.a.tr öncelik mekanizması nasıl çalışır?

a.tr yapısında ilk tahsislerde kural, önceliği kamu kurum ve sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait kuruluşlara verir. Ardından başvuru zamanı esas alınır. Bu yaklaşım, kamu dijital kimliğini korur ve çakışmaları azaltır.

Ücretlendirme ve hangi alan adları ücretsiz?

BTK Kurulu, alan adı ücretlerini belirler. Ancak kamusal kullanım ve eğitim amaçlı bazı uzantılar ücretsizdir: gov.tr, edu.tr, tsk.tr, bel.tr, k12.tr. Kamu hizmetlerinin dijital erişimini desteklemek için bu uygulama hayata geçirilmiştir.

Uyuşmazlıkları hızlı çözme: UÇM ve alternatifler

TRABİS ve Yönetmelik kapsamında kurulan TR Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Merkezi, alan adı uyuşmazlıklarında hızlı ve uzman çözümler sunar. Alternatif çözümler arasında BTİDER, ISTAC (İstanbul Tahkim Merkezi) ve TOBBUYUM bulunur. Süreç tipik olarak şu adımları içerir:

• 1. Başvuru: İddia sahibi UÇM’ye başvurur ve gerekçeleri ile delilleri sunar.
• 2. Müdahil bildirimi: Diğer taraf bilgilendirilir ve savunma hakkı verilir.
• 3. Uzman incelemesi/Arabuluculuk: Hakem veya arabulucu dosyayı inceler, uzlaşma önerir.
• 4. Karar ve icra: Hakem kararı bağlayıcı olabilir ve uygulanır; taraflar gerekirse mahkemeye gidebilir.

Pratik öneriler: Alan adı stratejinizde hangi adımları atmalısınız?

• Kurumsal dijital kimliğinizi erkenden güvence altına alın; kritik uzantıları (com.tr, .tr, org.tr) mümkünse güvenceye alın.
• TRABİS kayıt bilgilerinizi düzenli olarak güncelleyin; yanlış bilgi tahsis iptali riskini artırır.
• Marka ihlalleri riskine karşı ulusal ve uluslararası tescilleri eş zamanlı yönetin.
• Uyuşmazlıklarda UÇM yolunu değerlendirin; mahkeme masrafları ve süresine göre hızlı çözümler sunar.
• Kamu ile iş yapan kuruluşlar için a.tr öncelik kurallarını göz önünde bulundurun ve gerekli belgeleri hazır tutun.